https://moirai.nu Moirai Fri, 19 Jul 2019 10:20:12 +0000 https://moirai.nu en https://moirai.nu/Home Fri, 19 Jul 2019 10:20:12 +0000 Moirai https://moirai.nu/Home &nbsp; &nbsp; &nbsp; Moirai is an interdisciplinary research project about how patients experience waiting at the hospital. Moirai is een interdisciplinair onderzoeksproject over de wachtervaring van de patiënt in het ziekenhuis. https://moirai.nu/Introductie Fri, 07 Jun 2019 19:12:47 +0000 Moirai https://moirai.nu/Introductie Introductie <img width="1920" height="1280" width_o="1920" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/ee779b6062a99dfcf14e363a5dd9819db88b2fbe03001da4c7a73744db88bd6f/moirai_1.jpg" data-mid="43953952" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/ee779b6062a99dfcf14e363a5dd9819db88b2fbe03001da4c7a73744db88bd6f/moirai_1.jpg" /> Moirai, fotografie: Arjan Benning,&nbsp;art direction: Siba Sahabi Moirai Patiënten in het ziekenhuis hebben - ondanks goede zorg - moeite met het wachten op medische uitslagen, operaties en het genezingsproces. Gevoelens van onzekerheid, passiviteit en machteloosheid horen onlosmakelijk bij een ziekenhuisverblijf. Samen met patiënten, ziekenhuismedewerkers en sociaalwetenschappers wilde ik onderzoeken hoe je de wachtervaring van patiënten kunt verbeteren. Ik zocht naar antwoorden op vragen als: Hoe nemen we tijd waar? Verandert deze waarneming in een omgeving zoals een ziekenhuis? Hoe kunnen wij de wachtervaring van patiënten en bezoekers verbeteren? Wat zijn de mogelijkheden en beperkingen wanneer je je ruimte met andere patiënten deelt? De website toont het resultaat van mijn onderzoek. Door het erbij betrekken van diverse disciplines zoals filosofie, psychologie, kunst, toneel, architectuur en design wordt de relatie tussen tijd en ziekenhuizen in een brede context geplaatst. <img width="958" height="1280" width_o="958" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/8b242bece4308a7ace775068cc4f839acc05be4dd9b84a3e185d259d9f1db330/moirai_4.jpg" data-mid="43953953" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/958/i/8b242bece4308a7ace775068cc4f839acc05be4dd9b84a3e185d259d9f1db330/moirai_4.jpg" /> Ik heb het project naar de Moirai genoemd: drie schikgodinnen uit de Griekse mythologie die tezamen het levenslot van de mens bepalen. (Moira is een Oudgrieks begrip dat zoiets als lot of deelneming betekent.) De drie Moirai – Klotho, Lachesis en Atropos – vertegenwoordigen de drie cycli van het leven: geboorte, leven en dood. De tijd wordt in deze Griekse mythe door een draad gesymboliseerd: Klotho spint de draad, Lachesis meet hem en Atropos snijdt de levensdraad door. Met dit project wil ik het lot van de wachtende patiënt op een positieve manier beïnvloeden.&nbsp; Alle tekst is zowel naar het Engels als naar het Arabisch vertaald. Engels is de meest gesproken taal onder buitenlanders en immigranten in ons land. Arabisch wordt gesproken door een kwetsbare groep van onze samenleving, namelijk statushouders en vluchtelingen uit het Midden-Oosten. Door de website drietalig aan te bieden hoop ik inclusiviteit te stimuleren. Siba Sahabi - hoofdredacteur <img width="958" height="1280" width_o="958" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/b1087e43a08fb93e610e9862becdbd63b255d3ae231ce436e38abbfe05b87401/moirai_5.jpg" data-mid="43953954" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/958/i/b1087e43a08fb93e610e9862becdbd63b255d3ae231ce436e38abbfe05b87401/moirai_5.jpg" /> Dankwoord Het project Moirai werdt mogelijk gemaakt met steun van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Mijn speciale dank gaat aan psycholoog en schrijver Marcelino Lopez, die het project Moirai van begin tot einde heeft begeleid en een paar artikelen heeft geschreven. Zijn feedback was heel waardevol en bepalend voor het proces. Grafisch ontwerper Thijs Verbeek en documentairemaker Chris Rijksen wil ik voor hun creativiteit, expertise en inzet bedanken. Zij hebben alle onderzoeksresultaten in vorm, beeld, tekst en geluid gevat met een tijdschrift en de podcast-serie genaamd De Wachtruimte. Het Albert Schweitzer ziekenhuis, het Amsterdam UMC – Locatie AMC en architectuurhistoricus Cor Wagenaar wil ik danken voor hun inhoudelijke bijdragen. Leston Buell en Ahmed Gad hebben alle teksten vakkundig naar het Engels en Arabisch vertaald. Verder wil ik deze tekstschrijvers, geïnterviewden en kunstenaars van harte bedankten voor hun waardevolle en inspirerende bijdragen: fotograaf Arjan Benning, ontwerpstudio AtelierNL, kunstenaar Christiaan Bastiaans, letterontwerper Lara Captan, kunstenares Ellie Davies, filosoof Laurens Landeweerd, theathergezelschap Druid, ontwerper Sanne van de Goor, ontwerpstudio Humans sinds 1982, fotograaf Myoung Ho Lee en Yossi Milo Gallery, fotograaf Anna Orłowska, letterontwerper Kristyan Sarkis, illustrator Joost Stokhof,&nbsp; journalist Anita Twaalfhoven en ontwerper Nel Verbeke. Tenslotte ben ik de volgende patiënten en ziekenhuismedewerkers ontzettend dankbaar voor het delen van hun persoonlijke verhalen en ervaringen: Eva, Kristel, Cor-Jan, Edmee, Pieter en Erwin. <img width="142" height="40" width_o="142" height_o="40" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/e34e5ef10aa0a70c7f26451475d67697deacfc816ccc6bff5b196f19c6d7f316/sfci_logo_142.jpg" data-mid="43953955" border="0" data-scale="24" src="https://freight.cargo.site/w/142/i/e34e5ef10aa0a70c7f26451475d67697deacfc816ccc6bff5b196f19c6d7f316/sfci_logo_142.jpg" /> https://moirai.nu/Podcast-De-Wachtruimte Thu, 13 Jun 2019 12:45:46 +0000 Moirai https://moirai.nu/Podcast-De-Wachtruimte Podcast: De Wachtruimte Afhankelijk van jouw internetverbinding kan het laden enkele seconden duren. Hoe nemen we tijd waar? En hoe verandert deze waarneming in een omgeving zoals het ziekenhuis? In onze zesdelige podcast vertellen patiënten en ziekenhuismedewerkers hun persoonlijke verhaal over een ingrijpende gebeurtenis in hun leven, en hoe tijd daarin een rol speelt. Hier drie korte introducties van de bijzondere verhalen: - Wat gebeurt er met je als je op relatief jonge leeftijd te horen krijgt dat je kanker hebt? Hoe verandert zo’n intensief behandelingstraject jouw waarneming van het verleden, het nu en de toekomst? Kristel, die op haar dertigste borstkanker kreeg, neemt ons mee in haar verhaal. - Hoe is het wanneer je als meisje ter wereld komt, maar jezelf meer een jongetje voelt? Op welke manier verandert jouw leven als je je lot in eigen hand neemt en besluit om in transitie te gaan? Cor-Jan heeft op zijn 47ste voor deze stap gekozen en vertelt over zijn ‘wachtervaring’ in de zorg. - Hoe kun je patiënten helpen hun tijd in het ziekenhuis zo prettig mogelijk door te komen? Eva werkt als verpleegkundige met kinderen en legt uit hoe zij hen en hun ouders ondersteunt wanneer het echt moeilijk wordt. De podcast De Wachtruimte is geproduceerd door documentairemaker Chris Rijksen. De interviews werden voorbereid in samenwerking met kunstenares Siba Sahabi en psycholoog Marcelino Lopez.&nbsp; https://moirai.nu/Tijd-in-het-brein Wed, 01 May 2019 17:09:59 +0000 Moirai https://moirai.nu/Tijd-in-het-brein Tijd in het brein <img width="1920" height="1280" width_o="1920" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/4ad1e0b54b645e99fd119a4ae402abddd9ec35bcf592096a69d6da01daa55be1/the-relic-of-time.jpg" data-mid="42985037" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/4ad1e0b54b645e99fd119a4ae402abddd9ec35bcf592096a69d6da01daa55be1/the-relic-of-time.jpg" />The Relict of Time van Nel Verbeke, kinetische installatie, fotografie: Alexander Popelier, 2017. Met regelmatige intervallen draait de kleine halve bol in het midden van het wandobject. Hierdoor valt een kleine hoeveelheid zwarte stof op de kopere plaat, en maakt de installatie tijd en vergankelijkheid zichtbaar. Hoe jouw hersenen de tijd maken en vervormen Door Marcelino Lopez Een uurtje in de file kan voelen als een eeuwigheid en een luie zondag met je geliefde als een flits. Waarom kun jij precies dezelfde tijdspanne zo anders beleven? Omdat tijd in zekere zin door jouw brein wordt gecreëerd. De tijd is een gek ding. Waarschijnlijk twijfel je niet dat hij bestaat, toch kun je de tijd nooit waarnemen. Subjectief gezien is het namelijk altijd nú. Jij kunt het bestaan van tijd alleen afleiden uit het feit dat jouw waarnemingen continu veranderen en jij je die kunt herinneren. Nu lees je deze zin, straks lees je de volgende. Nu denk je aan je moeder, daarna aan je volgende afspraak. De tijd zoals jij die beleeft is heel ingenieus door jouw brein in elkaar gezet. Het voelt misschien vanzelfsprekend, maar het is ontzettend bijzonder dat jij en ik een ‘gezond’ tijdsbesef hebben. Ik heb geen klok en kalender nodig om te bepalen dat ik dit schrijf op een vroege lenteochtend en dat ik inmiddels ongeveer een 10 minuten bezig ben geweest met deze tekst. Hoe doet mijn brein dat? Tijdsperceptie is een complex proces in het brein waarbij verschillende hersendelen samenwerken om jou een coherente tijdsbeleving te geven. Iedereen die psychedelische drugs heeft gebruikt, weet hoe grondig je dit proces kunt verstoren. Sterker nog: het besef van tijd kan onder invloed van drugs zelfs helemaal verdwijnen. In dit tweeledige artikel kijken we eerst naar de factoren die jouw tijdsbeleving creëren en beïnvloeden: waarom lijkt de tijd extra langzaam te verstrijken wanneer je ongelukkig bent en vliegt een geluksmoment in een flits voorbij? In deel 2 vragen we ons af of we onze tijdsbeleving zo kunnen manipuleren dat we minder langer ongelukkig en langer gelukkig zijn? De tijd schatten zonder horloge De tijd is zelfs voor slimme natuurkundigen lastig te definiëren, maar voor het doel van dit artikel hoeven we slechts onderscheid te maken tussen objectieve en psychologische tijd. De objectieve tijd kun je aflezen aan de wegtikkende wijzers van een klok. Die is voor jou en mij precies hetzelfde. Psychologische tijd is subjectief en zegt iets over hoe jij en ik die objectieve tijd beleven: dit noemen psychologen tijdsperceptie. Hoe weet jouw brein eigenlijk hoeveel tijd er ongeveer verstreken is tussen het moment dat jij vandaag opstond en nu? Ons hele universum, inclusief jouw lichaam, wordt geregeld door voorspelbare, cyclische ritmes: dag en nacht, eb en vloed, de vier seizoenen, je ademhaling en hartslag, het slaapwaakritme. Al die ritmes geven ons indicaties van de tijd. Vooral de interne 24-uursklok in ons lichaam – ook wel het circadiaanse ritme genoemd – helpt ons de tijd te bepalen. Deze biologische klok wordt aangestuurd door een klein hersengebiedje dat de hypothalamus heet. Het geeft bepaalde hormonen af en regelt onze bloeddruk en lichaamstemperatuur om ons volgens een ritme van 24 uur in slaap te brengen, wakker te maken en een gevoel van honger te geven. Bijzonder is dat het circadiaanse ritme eigenlijk 24 uur en 11 minuten beslaat, maar dit verschil wordt gecorrigeerd door onder andere daglicht. In experimenten waarbij mensen langere tijd in een afgesloten ruimte zonder natuurlijke of kunstmatige tijdsignalen (zoals daglicht of klokken) doorbrengen, raakt de biologische klok totaal van slag. In dit soort experimenten krijgen mensen uiteindelijk een circadiaans ritme van 50 uur. Om het tijdsverloop van een ervaring in te schatten gebruikt jouw brein de biologische klok en de natuurlijke ritmes als referentiekader. Alle gebeurtenissen zitten bovendien vol aanwijzingen over hoe lang iets duurt. Naar de schuur lopen kost tien seconden, een liedje luisteren drie minuten, de sporttraining anderhalf uur, een vakantie twee weken, enzovoorts. Je brein vergelijkt intuïtief een gebeurtenis (een wandeling naar de supermarkt) met die natuurlijke ritmes en vorige gebeurtenissen, zodat jij een realistische schatting kan maken van hoeveel tijd er ongeveer is verstreken in seconden, minuten, uren, dagen, weken en jaren. Het zal je niet verbazen dat die intuïtieve inschatting van de verstreken tijd niet zo nauwkeurig is als die van je horloge, vooral niet als het om langere tijdspannen gaat. Een paar resultaten uit onderzoek: Wanneer mensen er niet bewust mee bezig zijn, schatten ze bijvoorbeeld al na 55 seconden dat er een minuut verstreken is. Deze minuutschatting is relatief stabiel. Andere schattingen, zoals die van een uur, verlopen grilliger en minder accuraat, vooral als er gerommeld wordt met de biologische klok. Proefpersonen die (na een lang verblijf in een afgesloten ruimte zonder tijdsignalen) een circadiaans ritme van vijftig uur kregen, schatten één uur als twee volle uren. Twee keer zo lang als normaal dus. In hun minuutschattingen veranderde niets. Tijdsbeleving hangt niet alleen af van wát je waarneemt – denk aan het verschil tussen een spannende thriller en een suffe lezing – maar ook van de toestand van je lichaam en geest. Je lichaamstemperatuur bijvoorbeeld beïnvloedt je uurschatting behoorlijk. Onderzoek wijst uit dat enkele graden meer of minder het tijdsbesef met 20 procent versnelt of vertraagt. Hierdoor heeft een koortspatiënt het idee dat een uur sneller verstrijkt dan normaal. Mogelijk komt dit doordat de snelheid van chemische processen in het lichaam onze tijdsbeleving beïnvloedt. Een sterk staaltje tijdsvervorming gebeurt ook tijdens een acute crisissituatie. Mensen die bij een verkeersongeluk betrokken zijn geraakt ervaren die paar seconden voordat ze botsen soms als veel langer. Met het dreigende vooruitzicht dat je botst, maakt je lichaam een stoot adrenaline aan waardoor je brein sneller gaat werken en meer indrukken per seconde opneemt dan normaal. Aan de andere kant van het spectrum heb je ervaringen waarin helemaal niets boeiends gebeurt, zoals in de file. Ook dan lijkt de tijd veel langzamer weg te tikken dan normaal. Tijdsbeleving werkt volgens wetenschappers als een U-curve. In de uiteinden van de curve – bestaande uit extreem prikkelrijke of juist heel prikkelarme periodes – vertraagt de tijd het meest. Daartussenin kun je uitgaan van deze ‘wet’: Hoe meer er in je brein of om je heen gebeurt, hoe intenser de prikkels, hoe meer aandacht en verwerkingstijd er nodig is voor het brein, hoe sneller de tijd lijkt te gaan. <img width="958" height="1280" width_o="958" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/b8de40666c076f92bdbfa79c06e58aec2c7d37310215ef48d2b9dea9c0e6f776/sleeping_beauty.jpg" data-mid="42984530" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/958/i/b8de40666c076f92bdbfa79c06e58aec2c7d37310215ef48d2b9dea9c0e6f776/sleeping_beauty.jpg" /> Brei Lamp van Atelier NL, fotografie: Paul Scala. De lampenkap bestaat uit een breimachine die in werking treedt zodra het licht wordt ingeschakeld. De paradox van tijdsbelevingWanneer er weinig of niets lijkt te gebeuren verstrijkt de tijd schijnbaar langzamer. In rustige omgevingen en in het donker lijkt de tijd daarom langzamer te gaan dan in werkelijkheid het geval is. Hoe meer we door de omgeving of een taak in beslag worden genomen, hoe sneller de tijd lijkt te gaan.Nieuwe ervaringen en onbekende omgevingen versnellen de tijd. Vergelijk een weekendje thuis maar eens met een weekendje weg in die onbekende stad. Thuis is bekend terrein, waardoor je hersenen op de automatische piloot werken; de onbekende stad is nieuw en eist je aandacht op. Maar er is ook een paradox in tijdsbeleving. Time flies when you are having fun, maar achteraf lijkt het weekendje weg wel langer te hebben geduurd dan een standaardweekend thuis. Gebeurtenissen worden achteraf namelijk anders herinnerd dan hoe ze worden ervaren.De tijd lijkt sneller te gaan als je je amuseert en nieuwe ervaringen beleeft, maar achteraf herinner je je die periode als langer dan normaal. Hoe zit dat? De herinneringen aan een voorspelbaar weekendje thuis nemen weinig ruimte van jouw geheugen in beslag omdat ze lijken op al die andere weekendjes thuis. Tijdens zo’n weekendje op een nieuwe plek maakt je geheugen veel nieuwe herinneringen aan waardoor er veel meer ruimte in je geheugen wordt gebruikt. De koffie, de hotelkamer, de receptionist, de straten, de mensen die daar lopen, alles is nieuw voor je. Zo’n weekendje weg geeft niet alleen veel meer nieuwe frisse prikkels, achteraf heb je het gevoel dat dit weekend langer duurde dan normaal. Dit verklaart ook waarom de tijd sneller lijkt te gaan als je ouder wordt. Als je jong bent, voelen veel ervaringen nog nieuw, spannend en leerzaam. Hoe ouder je bent, en hoe meer je hebt meegemaakt, hoe minder interessant die ervaringen voor je geheugen zijn. Ons geheugen is gevoelig voor het zogenaamde novelty-effect. Wij onthouden stimuli die nieuw of anders zijn veel beter dan reeds bekende stimuli. Wil je gelukkiger zijn in het hier en nu? En ondertussen gelukkige herinneringen maken? Zoek naar activiteiten die om al jouw aandacht vragen en waarbij je elke keer iets nieuws kunt leren of ervaren. Psychologen hebben ontdekt dat de mens het gelukkigst is als hij opgaat in de activiteit waarmee hij bezig is. Psychologen noemen die toestand flow. Dansen, schilderen, surfen zijn enkele voorbeelden waarin mensen deze ‘tijdloze’ toestand ervaren. Flow ontstaat wanneer je een doel in het hier en nu voor ogen hebt dat om jouw volledige aandacht vraagt. Die focus geeft jou de mogelijkheid een te worden met wat je doet en elk gevoel van tijd te vergeten. Het gaat om een fysieke of intellectuele bezigheid, passend bij jouw skills, die het uiterste van je vraagt. Nét niet te moeilijk dus. Flow heeft in het brein min of meer dezelfde uitwerking als cocaïne. Mensen die dit soort hobby’s beoefenen, hebben daarmee een krachtig ‘geluksinstrument’ in handen. Ergens volledige aandacht voor hebben – en de tijd vergeten – maakt gelukkig. Marcelino Lopez (1974) is een Nederlands-Spaanse psycholoog, schrijver en therapeut. Hij schreef twee boeken over relaties in de moderne tijd en is nu bezig met een kritisch boek over de zin en onzin van de geluksindustrie. Hij is geïnteresseerd in morele en ethische kwesties en deelt zijn inzichten via verschillende media: print, online, radio en tv. https://moirai.nu/Terug-naar-het-nu Wed, 22 May 2019 09:39:16 +0000 Moirai https://moirai.nu/Terug-naar-het-nu Terug naar het nu <img width="1920" height="1280" width_o="1920" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/b588906d6c19efe6d14e300203fcab430e8e525421df2c1afbb552b7970bd7ae/joost_stokhoof_8.jpg" data-mid="43777352" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/b588906d6c19efe6d14e300203fcab430e8e525421df2c1afbb552b7970bd7ae/joost_stokhoof_8.jpg" />Illustratie van Joost Stokhof Hoe mindfulness de tijd en geestelijk lijden beïnvloedt Door Marcelino Lopez&nbsp; Zet twee willekeurige mensen naast elkaar op een parkbankje en ze zullen de tijd waarschijnlijk totaal anders ervaren. De een leest een mooi boek en is de tijd vergeten; de ander, in afwachting van een blind date, is zich bewust van elke wegtikkende seconde. Wachten is in zekere zin lijden aan de tijd. Als je geniet, ben je de tijd waarschijnlijk vergeten. Je gaat op in het moment. Als je ergens op wacht ben je met de toekomst bezig. Dat vertraagt de tijd. En hoe onzekerder die toekomst voelt, hoe trager de tijd voort lijkt te tikken. Stress, angst en bezorgdheid over de toekomst verlengen de tijd. In dit artikel gaan we iets dieper in op de vraag hoe tijdsperceptie, geluk en lijden met elkaar samenhangen en of je kunt leren korter te lijden en langer te genieten. Anticipatiestress: wachten in onzekerheid is lijden Een simpel onderzoek van De Berker e.a. (2016) laat zien hoe wachten in onzekerheid het lijden vergroot. In het onderzoek kregen 45 proefpersonen steeds een stapel stenen op hun beeldscherm te zien. Ze moesten raden of er een slang onder zat. Was dit het geval dan konden ze een elektrische schok verwachten. Ondertussen werd onderzocht hoeveel stress ze ervoeren. Deelnemers waren verdeeld in twee groepen: de ene helft wist vooraf dat ze een schok zouden krijgen, de andere helft wist het niet.De ondubbelzinnige conclusie: deelnemers ervoeren veel meer stress als ze níet wisten dat ze een schok zouden krijgen. Zekerheid hebben, ook al is de uitkomst negatief, is minder stressvol dan leven in onzekerheid. Wachten op de uitkomst van een medisch onderzoek is daarom ook stressvoller dan het daadwerkelijk krijgen van de diagnose. Als de uitkomst vaststaat, zelfs als die negatief is, geeft dat je brein rust. Je weet waar je aan toe bent. De spanning ontstaat in de onzekerheid van het niet-weten. Onderzoek laat ook zien dat proefpersonen die een schijndiagnose of schijnverklaring kregen voor hun pijn, minder pijn ervoeren dan patiënten die geen diagnose of verklaring kregen. Het nut van stressDoor dit soort onderzoeken weten we dat mensen van nature behoorlijk slecht zijn in het managen van onzekerheid en ‘wachtstress’. Bovendien is er een paradox: optimisten die door hun positiviteit minder stress ervaren tijdens het wachten, reageren juist heftiger bij slecht nieuws én minder enthousiast bij goed nieuws. Gestreste ‘wachters’ krijgen juist een boost door het goede nieuws en raken minder van slag door slecht nieuws. Anticipatiestress is dus niet alleen maar slecht. Waarom kunnen we zo slecht tegen onzekerheid? Jouw brein is geëvolueerd om jou te helpen overleven en is – zelfs als jij je daarvan niet bewust bent – continu bezig jouw lichaam te ‘vertellen’ wat het moet doen. In een onduidelijke situatie kan het dat niet, maar omdat niets doen potentieel fataal of nadelig kan zijn, maakt jouw lichaam stresshormonen aan om zich op dreigend gevaar voor te bereiden. Daarom voel jij je alerter en meer gespannen dan normaal als je ’s avonds in een onbekende buurt rondloopt. Je weet dat er waarschijnlijk niets aan de hand is, maar omdat je die plek niet kent ben je meer op je hoede dan normaal. We zouden stress ook de ‘drang om iets te doen’ kunnen noemen. De hormonen die dit gevoel van urgentie opwekken zijn cortisol, adrenaline en noradrenaline. Deze stoffen, gemaakt in de bijnieren, maken je direct alert, gefocust en actiebereid. Dat doen ze onder andere door je bloeddruk te verhogen en je zenuwstelsel op scherp te zetten. Stress is een heel gezonde reactie, maar wordt een probleem als het te lang duurt, en onvoldoende wordt afgewisseld met rust en ontspanning. <img width="1920" height="1280" width_o="1920" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/ea2d64c223c47177f094c4053e3aa059d805bfd7e9a760c06518e152280f5b15/joost_stokhoof_4.jpg" data-mid="43481964" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/ea2d64c223c47177f094c4053e3aa059d805bfd7e9a760c06518e152280f5b15/joost_stokhoof_4.jpg" />Illustratie van Joost Stokhof &nbsp; Als stress chronisch wordtDe mens is het enige dier dat in staat is om over het verleden en de toekomst na te denken. Dit talent om vooruit te zien en te plannen geeft ons meer macht en controle over ons levenslot dan andere diersoorten hebben, maar de prijs die we voor dit tijdsbesef betalen is dat we ook chronisch bezorgd en ongelukkig kunnen zijn. Als wij onze creatieve geest niet leren beteugelen, nemen onze gedachten al snel een loopje met ons. Zelfs als wij met een warm dekentje op de bank zitten met ons favoriete drankje kunnen wij totaal van streek raken door niets anders dan onze gedachten. Als jij een beetje je best doet, kun je een oneindig aantal horrorscenario’s bedenken van wat er alleen al morgenochtend mis kan gaan. Er zou een gevaarlijke bacterie in de melk kunnen zitten. Het huis van de buren zou vlam kunnen vatten. Misschien word je morgen ontslagen. Om het erger te maken: je kunt jouw gedachtestroom niet zoals een tv uitzetten. Je hebt er eigenlijk maar weinig controle over. Net als de geluiden die je hoort en de dingen die je ziet, kies je niet voor je gedachten. Ze komen en gaan, de hele dag door, slechts onderbroken door een slaapje. De piekeraar herkent het vast. Piekeren neemt bij veel mensen zo in intensiteit toe dat het leidt tot chronische stress, uitputtingsverschijnselen en paniekaanvallen. Psychologen noemen dat een gegeneraliseerde angststoornis. Meestal is niet de omgeving het probleem, maar een op hol geslagen brein dat maar in cirkels blijft draaien, omdat er geen kant-en-klare oplossing voorhanden is. Voor veel levensproblemen bestaat namelijk geen kant-en-klare oplossing. Zal ik morgen nog steeds een baan hebben? Houdt mijn partner morgen ook nog van mij? Houd ik dan nog wel van mijn partner? Ben ik morgen nog steeds gezond? Over dit soort vragen kun je eeuwig blijven piekeren, maar je krijgt er namelijk nooit een bevredigend antwoord op. Ons brein heeft behoefte aan zekerheid, maar het leven zelf is één grote onzekere bedoening. Niemand weet wat morgen zal brengen. De hamvraag is: kun je leren ontspannen en genieten met het besef dat de toekomst onzeker is en dat het leven af en toe rake klappen uitdeelt? Is er een methode om beter met onzekerheid om te gaan? Om te zorgen dat nare en saaie momenten sneller voorbijgaan zoeken de meeste mensen naar afleiding. Ze doden verveling door een spelletje op de smartphone te spelen of te gaan sporten. Afleiding werkt prima voor ‘licht’ lijden, zoals verveling of een zeurende rug, maar bij grote onzekerheid of serieuze pijn werkt dat niet zo goed. De pijn eist jouw aandacht op en laat zich niet zomaar uit je bewustzijn verjagen. Bij acute lichaamspijn kun je dan je toevlucht nemen tot allerhande pijnstillers, maar de farmacologische strategie is controversiëler als je die toepast op psychische pijn. Je kunt tranquillizers nemen of jezelf verdoven met drank en drugs, maar door het vluchtige, verslavende en ongezonde karakter daarvan geven ze op den duur vaak meer problemen dan ze oplossen. Is er ook een niet-farmacologische manier om beter met psychisch (en fysiek) lijden om te gaan? <img width="1920" height="1280" width_o="1920" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/624f8ccba1d6d887f018f746fe112832d7da84207ba3fd7a47bfa795eeecb5cd/joost_stokhoof_11.jpg" data-mid="44178633" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/624f8ccba1d6d887f018f746fe112832d7da84207ba3fd7a47bfa795eeecb5cd/joost_stokhoof_11.jpg" />Illustratie van Joost Stokhof Meditatie: de kracht van het hier en nu herontdekkenJe zou mindfulnessmeditatie spiritueel, religieus of zweverig kunnen noemen, maar we kunnen meditatie ook wetenschappelijk belichten, ontkoppeld van haar boeddhistische achtergrond en mystieke connotaties. Die zijn niet nodig om het nut vast te kunnen stellen. Wetenschappelijk gezien is het duidelijk: meditatie is goed voor bijna alles. Net als slapen, gezond eten en lopen. Mensen die onbevooroordeeld aandacht voor het hier en nu hebben – want dát is mindfulnessmeditatie – doen zichzelf veel goed. Meer dan dertig jaar onderzoek laat zien dat het normale mensen zoals jij en ik veel minder neurotisch, gestrest en angstig maakt. En dus gelukkiger. De voordelen zijn mentaal en lichamelijk. Op verschillende gebieden: werk, relaties, liefde, creativiteit, gezondheid. Het vergroot de concentratie, verbetert het geheugen en vermindert chronische pijn. Voor een ‘activiteit’ die veel mensen waarschijnlijk als nutteloos en oersaai terzijde zouden schuiven is het effect gerust verbazingwekkend. Toch is het niet zo mysterieus. Hoe kan het zo’n effect hebben? Het is minder mysterieus dan het lijkt. Het gaat over het stillen van die bezorgde stem in je hoofd. Uit onderzoek blijkt dat de gemiddelde mens ongeveer de helft van zijn wakende tijd bezig is met piekeren, dagdromen en tobben. Jij herkent het aan die stem in je hoofd die constant tegen je praat. Die innerlijke monoloog waarin we ons leven doorbrengen wordt ook wel het terugvalnetwerk van het brein genoemd: de standaardtoestand van het brein als het niet specifiek met iets bezig is, maar dagdroomt, mijmert, vergelijkt, tobt en piekert. Onderzoek laat zien dat het precies die ongecontroleerde, innerlijke monoloog is die mensen ontevreden, gestrest en ongelukkig maakt én houdt. Hoe meer de hersenen in het verleden aan het graven zijn of de toekomst proberen te beheersen, hoe meer de aandacht verschuift naar de zaken die níét goed gaan in ons leven (want die hebben aandacht nodig). Door met mindfulnessmeditatie je aandacht te trainen krijg je een andere relatie tot die innerlijke monoloog. Meditatie gaat niet om het geforceerd stoppen van denken, want dat lukt niet. In zekere zin leert meditatie je van gedachten (en daarmee gepaard gaand lijden) te onthechten. Niet door je gedachten en gevoelens als indringers te veroordelen, maar door de vluchtigheid en onechtheid ervan te doorzien. Dat onderscheid opmerken maakt op den duur een wereld van verschil. Geoefende mediteerders kunnen het beamen. Net als bij elke andere vaardigheid of sport vraagt het doorzettingsvermogen voordat meditatie een gewoonte wordt en zelfs fijn voelt. Net zoals je je spieren kunt trainen, geldt dat ook voor je brein. Regelmatig mediteren verandert de structuur van je hersenen. De effecten laten zich al na een paar dagen oefening zien, maar voor een echt duurzaam effect moet meditatie een gewoonte worden. De effecten van meditatie kunnen hersenonderzoekers, middels hersenscans terugzien. Als de oppervlakkige ruis in je brein tot rust komt, is je brein op andere vlakken juist heel actief. Tijdens meditatie synchroniseren de hersenen hun activiteit en werken afzonderlijke delen beter samen. De overactiviteit in bepaalde delen, zoals in het angst- en stresscentrum (de amygdala) en in de frontale hersenschors (de zetel van de piekerstem) neemt af; andere hersengebieden, geassocieerd met medeleven, empathie, geluk en creativiteit, nemen juist in activiteit toe. Mediteren doe je zoWil je het proberen, hier en nu, in de wachtkamer? In theorie is het alvast heel gemakkelijk: Ga met een rechte rug in een voor jou zo comfortabel mogelijke houding zitten. Gebruik de stopwatch van je smartphone en zet die op drie minuten. Sluit je ogen, adem een paar keer diep in en kom rustig in het hier en nu. Luister naar de geluiden om je heen en voel de sensaties in je lichaam. (Vind je het ongemakkelijk om je ogen te sluiten? Laat ze dan open. Laat je blik ontspannen rusten op een plek voor je.) En dan nu de kern van meditatie: probeer zonder harde dwang je aandacht bij het in- en uitgaan van je adem te houden. Elke keer dat je merkt dat je gedachten afdwalen richt je je aandacht weer op je adem. En opnieuw. En opnieuw. Totdat de stopwatch afgaat. Laat je adem zo natuurlijk mogelijk zijn gang gaan. Voel hoe de adem vanzelf je neusvleugels binnenkomt en je buik heen en weer beweegt. Je hoeft er alleen maar op te letten. Terwijl je je aandacht richt op je adem, zul je merken hoe geluiden, gedachten, sensaties, gevoelens, beelden in je bewustzijn verschijnen, en daaruit weer verdwijnen. Hoe nietszeggend deze oefening ook lijkt, wat je gedaan hebt is niets minder dan de nooduitgang bewandelen uit jouw mentale misère. Dat is meer dan alleen zweverige prietpraat. Aandacht hebben voor jouw directe zintuiglijke ervaring, betekent ook het doorbreken van de innerlijke monoloog – die interne stem die jou soms gelukkig maakt, maar minstens zo vaak laat lijden. Alleen al het besef dat deze achterdeur er is, maakt dat jij er geen slaaf meer van hoeft te zijn. Als je jezelf een gunst wilt doen, dan is het nuttig meditatie een tijdlang serieus te proberen. Het is geen wondermiddel, maar het kan een oase van rust worden in deze hectische, chaotische wereld waarover je eigenlijk weinig tot geen controle hebt. Onderzoek laat zien dat twaalf minuten per dag een heel positief effect kan hebben. Besef van het nu Strikt gesproken leef jij altijd in het nu, ook als je piekert over de toekomst of een flashback krijgt uit het verleden. Die toekomstprojectie of oude herinnering vindt altijd nu plaats. Toch is ook jouw directe bewustwording van het nu een vertraagde (door jouw brein) gemaakte ervaring. Het heden dat jij nu ervaart vindt een paar milliseconden later plaats dan wanneer het écht gebeurde en bestaat volgens psychologen op zijn kortst uit ongeveer 150 milliseconde. Het heeft de duur van één gedachte: ‘Ik zie nu een vogel voorbijvliegen.’ Op dat moment besef je wat je nu beleeft. Deze nu-ervaring kan volgens onderzoek tot wel twintig seconden duren, maar mensen voelen zich het meest comfortabel bij een ‘brokje nu’ van ongeveer drie seconden.&nbsp; https://moirai.nu/Fijner-sneller-en-efficienter Fri, 24 May 2019 08:44:35 +0000 Moirai https://moirai.nu/Fijner-sneller-en-efficienter Fijner, sneller en efficiënter <img width="1920" height="1056" width_o="1920" height_o="1056" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/0e42fdf09697555e5a596564cc329febac10563127399b5893508a2aaba32c8e/A-million-Times-288.jpg" data-mid="42996455" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/0e42fdf09697555e5a596564cc329febac10563127399b5893508a2aaba32c8e/A-million-Times-288.jpg" /> A million Times 288&nbsp;van Humans since 1982, kinetische installatie, 3440 x 1800 x 50 mm, aluminium en elektronische componenten, fotografie: Tim Meier, 2013. De kinetische installatie bestaat uit 288 klokken, die individueel aangedreven worden en verschillende patronen, tekeningen, teksten en cijfers verbeelden. Drie methoden om meer uit het wachten te halen Door Siba Sahabi&nbsp; Een Nederlandse burger wacht gemiddeld 15.000 uur (1,7 jaar) in zijn leven. In de rij bij de kassa, aan de telefoon bij een informatienummer, op de luchthaven, in de wachtkamer van een ziekenhuis. De zogenaamde ‘wachtrijtheorie’ bestudeert deze situaties met als doel het wachten aangenamer te maken. Welke service kan een ziekenhuis in een wachtkamer bieden naast het praktisch faciliteren van wachten? De tijd die de patiënt in een wachtkamer doorbrengt, lijkt maar een klein deel uit te maken van haar of zijn algemene ervaring in het ziekenhuis en van de behandeling. Toch heeft de subjectieve wachtervaring een groot effect op het emotionele welzijn van de patiënt. Hieronder staan enkele methodes die onzekerheid en ‘psychologische’ wachttijd van patiënten verkleinen: Enquêtes en formulieren om gesprekken met de arts voor te bereiden Verschillende ziekenhuizen laten hun patiënten in de wachtkamer eenvoudige vragenlijsten over hun lichamelijke en geestelijke gezondheidsstatus invullen. Sommige patiënten vinden het juist prettig om lastige of gevoelige vragen eerst op papier te beantwoorden alvorens ze een vis-á-vis-gesprek met de arts hebben. Het helpt de patient om zijn of haar klachten te verwoorden en het helpt de arts om het gesprek voor te bereiden. Informatie over wat de patiënt te wachten staat Veel patiënten willen meer weten over hun ziektebeeld, het diagnostisch onderzoek en/of behandelingen, maar hebben moeite met het zoeken naar geschikte informatiebronnen. Met behulp van brochures, ziekenhuiskranten en digitale media bieden ziekenhuizen hun patiënten informatie over diverse medische thema’s aan. (Educatieve posters kunnen door patiënten als confronterend en onprettig ervaren worden.) Wachtkamermanagers die patiënten helpen hun weg te vinden Sommige ziekenhuiszen zetten zogenoemde ‘wachtkamermanagers’ in. Deze medewerkers begeleiden de wachtende patiënten bij het uitzoeken van de juiste brochures en het invullen van enquêtes, en zij fungeren als aanspreekpartners voor diverse vragen en opmerkingen. <img width="1920" height="1056" width_o="1920" height_o="1056" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/9f72a27ea241bff1af48d6be935cf9f62a9e0f08d644a9815d1b068345fa06f8/A-million-Times-288_2.jpg" data-mid="42998694" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/9f72a27ea241bff1af48d6be935cf9f62a9e0f08d644a9815d1b068345fa06f8/A-million-Times-288_2.jpg" /> A million Times 288&nbsp;van&nbsp;Humans since 1982,&nbsp;fotografie: Tim Meier Deze drie methodes en diensten houden de patiënt bezig tijdens het wachten op de arts, waardoor de tijd sneller en prettiger verstrijkt. Verder kunnen deze methodes negatieve gevoelens verkleinen die sommige patiënten in wachtkamers ervaren, zoals machteloosheid en passiviteit. Ten slotte ondersteunen de methodes de communicatie tussen patiënt en arts. https://moirai.nu/De-evolutie-van-het-ziekenhuis Thu, 13 Jun 2019 10:11:31 +0000 Moirai https://moirai.nu/De-evolutie-van-het-ziekenhuis De evolutie van het ziekenhuis <img width="1920" height="1344" width_o="1920" height_o="1344" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/340f2a8da2a606c29b8732fddaa6a1003aeb672ba2d14ec113a36591eaa91cb4/Christiaan-Bastiaans_kl2.jpg" data-mid="47158333" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/340f2a8da2a606c29b8732fddaa6a1003aeb672ba2d14ec113a36591eaa91cb4/Christiaan-Bastiaans_kl2.jpg" />Club Mama Gemütlich (section I for disintoxication) van Christiaan Bastiaans, kunstcollectie Amsterdam UMC - Locatie AMC, waterverf op zwart-wit foto, 2003 Van opvangtehuis voor de armen tot modern ziekenhuis Door Siba Sahabi Architectuurhistoricus Cor Wagenaar vertelt over de geschiedenis en de toekomst van het ziekenhuis. ‘Ziekenhuisarchitectuur is een instrument om positieve ervaringen in het ziekenhuis te stimuleren.’ In 2006 ben ik aan de Gerrit Rietveld Academie afgestudeerd met onder meer een project over de tijdservaring in het ziekenhuis. Mijn project werd begeleid door Prof. Dr. Cor Wagenaar (1960). Als architectuurhistoricus en onderzoeker is hij verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij is ook universitair hoofddocent bij de leerstoel Architectuur en Stedenbouwgeschiedenis van de Faculteit Bouwkunde van de Technische Universiteit Delft. Wagenaar publiceerde verschillende boeken en artikelen onder onder andere stedenbouw en de architectuur van de gezondheidszorg. Wagenaar en ik komen vandaag, zo’n dertien jaar later, weer bij elkaar in het ‘Grand Café-Restaurant 1e Klass’ op het Amsterdamse Centraal Station. In deze prachtige setting met decoraties uit het ‘fin de siècle’ verhaalt Wagenaar over de geschiedenis van het Europese ziekenhuis. Hoe zagen de eerste ziekenhuizen er eigenlijk uit? ‘Ziekenhuizen waren tot met de negentiende eeuw vooral opvangtehuizen voor arme mensen. Door gaten in de medische kennis was het niet haalbaar deze groep mensen daadwerkelijk beter te maken. De tehuizen werden door de kerk en de stedelijke gemeente gesponsord in het teken van naastenliefde en veiligheid. Door de opvang in de tehuizen werden de zieken en armen uit het straatbeeld gehouden. Het idee was dat zij op die manier geen gevaar vormden voor de rest van de samenleving. Bij deze opvangtehuizen waren altijd artsen betrokken, maar die konden weinig voor de patiënten betekenen.’ Wanneer veranderde de situatie? ‘Pas in de achttiende eeuw ontstond het idee om mensen in het ziekenhuis echt te genezen en daarna te re-integreren in de samenleving. De behandeling van ziektes gebeurde niet door medische ingrepen die wij gewend zijn. Omdat die kennis toen nog steeds ontbrak, werden – naast het bekende aderlaten – vooral geneeskrachtige kruiden en bijzondere diëten toegepast. Het ging bij die eerste generatie ziekenhuizen vooral om schone lucht. In deze periode werd dan ook het model van het paviljoen-ziekenhuis ontwikkeld. Dat bestaat uit losse gebouwen in een groene omgeving.’ Wanneer werden de eerste echte medische interventies geïntroduceerd? ‘Omstreeks 1850. Toen deed de chirurgie haar intrede. Chirurgie was al een tijdje een militair vak dat bestond uit het verwijderen van kogels en het amputeren van lichaamsdelen. Veel meer kon de chirurgie vóór 1850 nog niet betekenen, maar dat veranderde door twee belangrijke vernieuwingen: infectiecontrole en pijnstillers.’ ‘Het is moeilijk voor te stellen dat onze voorouders het zonder die twee hebben moeten doen. Stel je voor: voor die tijd werd je zonder verdoving geopereerd en als je de operatie al overleefde was de kans levensgroot dat je een dodelijke infectie kreeg en alsnog stierf. Operaties werden na 1850 een ziekenhuisactiviteit die vanwege de specifieke apparatuur alleen maar daar kon plaatsvinden. Zo werd het ziekenhuis langzamerhand een gebouw met speciaal vormgegeven ruimtes. Je kunt de operatiekamer van ziekenhuizen van vroeger nog steeds herkennen. Het zijn net schilderateliers; in een operatiekamer heb je daglicht nodig met grote raamoppervlakken naar het noorden.’ Wanneer werd de medische technologie geïntroduceerd? ‘Dat gebeurde rond 1900 met de uitvinding van het röntgenapparaat. Het röntgenapparaat is een revolutionaire uitvinding. Vanaf die tijd konden we ook in een levend lichaam kijken. Daarvoor konden medici hoogstens in dode lichamen snijden om te bestuderen wat zich allemaal in een lichaam afspeelde. Wat je met die eerste apparaten zag was nog vrij beperkt, maar je kon wel al gebroken botten detecteren.’ ‘Vanaf toen werd het ziekenhuis echt een medisch bolwerk. De nieuwe behandelmethodes zorgden ook voor nieuwe clientèle: daarvoor waren het alleen maar armen. De rijken lieten voor 1900 de arts gewoon naar hun huis komen, maar nu moesten ze naar het ziekenhuis om te profiteren van de medische behandelmethodes. De medische behandeling werd ook steeds complexer en duurder, en daarmee onbetaalbaar voor de armen. Het ziekenhuis werd langzamerhand een instituut voor mensen met geld.’ Wanneer werd het ziekenhuis weer voor armen toegankelijk? ‘De opbouw van de welvaartsstaat maakte de medische zorg weer voor alle leden van de maatschappij toegankelijk. Dat was een geleidelijk proces dat in de late negentiende eeuw begon en in de twintigste eeuw voortduurde. Er werd door middel van sociale verzekeringen geld ter beschikking gesteld om ook arme mensen in een ziekenhuis te laten behandelen. Dat leidde tot een explosieve toename van ziekenhuisopnames en daardoor ook tot een explosieve bouw van nieuwe ziekenhuizen.’ Wat is kenmerkend voor de ziekenhuisarchitectuur vanaf de negentiende eeuw? ‘Deze gebouwen representeerden de medische wetenschap. De medische wetenschap stond steeds meer voor rationaliteit en verzet tegen religie en bijgeloof. De medische wetenschap zag vanaf 1900 de zieke mens als een kapot mechanisme dat ‘gerepareerd’ moest worden. In de jaren 50 werd de psychologie ook belangrijk omdat de negatieve werking van stress op de gezondheid werd ontdekt. Maar deze nieuwe inzichten hadden nog weinig effect op de ziekenhuisarchitectuur.’ Wanneer veranderde dat? ‘In de jaren 80 komt Roger S. Ulrich erachter dat er een directe relatie bestaat tussen hoe mensen zich voelen en de medische uitkomst. Ulrich deed onder meer onderzoek naar het uitzicht in een patiëntenkamer en het genezingsproces. Als je bijvoorbeeld natuur ziet genees je sneller en heb je minder pijnstillers en andere medicijnen nodig. Medici bekeken dit soort studies met argwaan, omdat ze het als een stap terug zagen. Maar ondanks de aanvankelijke weerstand heeft Roger ongetwijfeld een nieuwe medische periode ingeluid. Sindsdien werd er meer onderzoek gedaan naar de negatieve invloed van stress en angst op de ontwikkeling en genezing van ziektes.’ Welke waarden zijn kenmerkend voor de hedendaagse ziekenhuisarchitectuur? ‘De ontwerpstroming ‘Evidence-based design’ legt de relatie tussen architectuur en de beleving. Architectuur wordt hierbij een instrument om positieve ervaringen in het ziekenhuis te stimuleren. Dat stadium hebben we nu bereikt. Ziekenhuizen willen zich nu weer door goede architectuur onderscheiden en identificeren zich niet meer als ‘machine’. Inmiddels zijn ook alle hedendaagse toparchitecten bij ziekenhuisprojecten betrokken. Vroeger werden de architecten als ‘kunstenaar’ aangetrokken voor speciale gebouwen, maar niet voor functionele ziekenhuizen. Ook de architecten zelf hadden weinig interesse in het ontwerpen van ziekenhuizen, maar dat is gelukkig veranderd. De belangrijkste hedendaagse architecten hebben inmiddels allemaal de ziekenhuisarchitectuur ontdekt. Nu is het zelfs prestigieus om een ziekenhuis te ontwerpen.’ Wat kun je zeggen over de ziekenhuisarchitectuur van de toekomst? ‘Die kun je samenvatten in drie woorden: normalisatie, schaalverkleining en efficiëntie. Onder schaalverkleining hoort trouwens ook minder ziekenhuizen met minder bedden.’ En hoe ziet de wachtkamer van de toekomst eruit? ‘Met behulp van moderne technologie zullen wachtkamers vlakbij de behandelplaats overbodig worden. Patiënten zullen in de toekomst, net zoals in China, over de wachttijd via hun smartphone op de hoogte gehouden worden. Op die manier zullen zij buiten het ziekenhuis hun wachttijd kunnen besteden. Dat geeft de patiënt meer controle en autonomie. In de toekomst zullen wachtkamers steeds meer verdwijnen.’ https://moirai.nu/Wachten-in-Japan-China-en-Amerika Fri, 07 Jun 2019 07:35:45 +0000 Moirai https://moirai.nu/Wachten-in-Japan-China-en-Amerika Wachten in Japan, China en Amerika <img width="1920" height="1280" width_o="1920" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/d3ee11aac8919ab13efef688a368736379d48273d95305fd57c8750c96b45385/elliedavies_2_Between-the-Trees.jpg" data-mid="49028183" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/d3ee11aac8919ab13efef688a368736379d48273d95305fd57c8750c96b45385/elliedavies_2_Between-the-Trees.jpg" /> Between the Trees van&nbsp;Ellie Davies, 2014. Met haar werk beantwoord de kunstenares de vraag: Wat is een bos? Zijn het de bomen of is het de ruimte die tussen hen bestaat? Wat we kunnen leren van buitenlandse zorg Door Siba Sahabi Wachten wordt universeel als vervelend ervaren, maar sommige culturen hebben manieren gevonden om ermee slim&nbsp;om te gaan. Dit zijn drie voorbeelden van hoe buitenlandse ziekenhuizen de wachtervaring van hun patiënten hebben verbeterd. Wachten via je mobiel In China ontvangen patiënten berichten op hun mobieltje over hun wachttijd. Handig, want op die manier kunnen ze de wachtperiode grotendeels buiten het ziekenhuis doorbrengen en pas kort voor de behandeling in de wachtkamer plaatsnemen. <img width="1417" height="945" width_o="1417" height_o="945" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/07c2c4e08d36278a9220c39c005f20876e54bd1b9882231c34ea38fda1b1f2bb/elliedavies_1_Between-the-Trees.jpg" data-mid="49028111" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/07c2c4e08d36278a9220c39c005f20876e54bd1b9882231c34ea38fda1b1f2bb/elliedavies_1_Between-the-Trees.jpg" /> Between the Trees van&nbsp;Ellie Davies, 2014 De helende kracht van natuur De term shinrin-yoku is Japans en betekent letterlijk ‘bosbaden’. Deze natuurtherapie houdt in dat je de omringende natuur met al je zintuigen aandachtig beleeft: Een soort mindfulnessmeditatie in de natuur. In Japan wordt deze vorm van therapie sinds de jaren 80 toegepast. Sinds enkele jaren wordt de therapie ook vaker in Europa gebruikt. Het Belgische ziekenhuis AZ Sint-Lucas in Brugge grenst aan een prachtig natuurgebied (de Steenbrugse bosjes en de Assebroekse Meersen). In samenwerking met het Agentschap Natuur en Bos wordt op dit moment aan speciale wandelpaden in het bos naast het ziekenhuis gewerkt. Binnenkort zullen er korte en lange wandellussen met tijdsindicatie en bijbehorende infoborden geplaatst worden. Wetenschappelijke studies tonen dat er een relatie bestaat tussen een verblijf in de natuur en de verbetering van gezondheid en de reductie van pijn. Het effect verschilt nogal per persoon, maar bij veel patiënten gaan bloeddruk, hartslag en cortisolniveau toch echt omlaag. De reden hiervoor is dat de natuur ons de onbewuste boodschap geeft dat we mogen ontspannen. Het verminderen van stress kan ervoor zorgen dat patiënten sneller herstellen. <img width="1417" height="945" width_o="1417" height_o="945" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/85f69ea039f9a184c397d248a1553c3d4ac88d27547317417c76f4dd09f51ff0/elliedavies_3_Between-the-Trees.jpg" data-mid="49028248" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/85f69ea039f9a184c397d248a1553c3d4ac88d27547317417c76f4dd09f51ff0/elliedavies_3_Between-the-Trees.jpg" /> Between the Trees van&nbsp;Ellie Davies, 2014 Geen wachtkamer meer Waarom is het zo vanzelfsprekend dat we op de arts in een wachtkamer wachten? In Amerika doen sommige ziekenhuizen aan self-rooming. De patiënt gaat na zijn of haar intake direct naar de kamer waar hij of zij behandeld zal worden. De normale wachtkamer wordt dus gewoon overgeslagen. De arts of verpleegkundige zoekt de patiënt in de behandelkamer op. Dit systeem werkt natuurlijk alleen als er voldoende behandelkamers ter beschikking staan. Self-rooming biedt patiënten meer privacy en rust, waardoor ze minder stress tijdens het wachten ervaren. Verder voorkomt de methode de besmetting met virussen tussen patiënten in de wachtkamer. Bovendien lijkt self-rooming efficiënter en tijdbesparender te zijn dan de normale wachtkamer. https://moirai.nu/Patience Wed, 29 May 2019 14:06:04 +0000 Moirai https://moirai.nu/Patience Patience <img width="1920" height="1261" width_o="1920" height_o="1261" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/3dc326ac1980920e6db80faac0d1e3151dd722417944186bfabf35fc1793284c/places_sanne_van_de_goor.jpg" data-mid="43388702" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/3dc326ac1980920e6db80faac0d1e3151dd722417944186bfabf35fc1793284c/places_sanne_van_de_goor.jpg" />Places Cut Out of Coloured Paper van Sanne van de Goor, 2013 De wachtkamer als reservaat voor plastic, staal en duploblokken Door Laurens Landeweerd&nbsp; De wachtkamer is een uitzonderlijke plek. Ieder die er binnentreedt wordt gedwongen tot nederigheid. Je dient er op een plastic kuipstoeltje te zitten, in een rij, vastgeklonken aan een stalen balkje. De zetelloze hoek bestaat doorgaans uit een wit gelamineerd stukje spaanplaat of uit bankglas, met daarop tijdschriften met namen als Arts en Auto (zodat we weten welke studierichting we ooit hadden moeten kiezen), de Privé (een guilty pleasure), een verlepte Donald Duck en een stuk of drie Mijn geheim. Op de koude tegels verder een groen vilten tapijt met een treurig incompleet stapeltje duploblokken (met één ovaal ding met ogen), dat door al dan niet niezende kleuters tot weinig inspirerende bouwsels leidt. Nog meer dan thuis is ieder architectonisch plan hier gedoemd tot een einde in de wasmachine, en elk kind voelt dit haarfijn aan. De wachtenden generen zich voor hun ziekte, maar misschien nog meer voor de ontmoeting. En voor de armoedige entertainment-set van die eenzame kleuter. Soms mompelt iemand iets, als poging tot gesprek. Maar intussen kijkt iedere wachtende naar de meedogenloos voorttikkende driearmige wijzerplaat aan de wand. Vooral deze noopt tot nederigheid. Tijd is een fenomeen dat moeilijk in woorden te vatten valt. De tijd is een intrinsiek onderdeel van onze ervaring. Het idee van de tijd als meetbare grootheid is in onze tijd dominant. En met die meetbaarheid treedt ook een bepaalde vorm van ongeduld in ons bewustzijn: elk uur zonder inzicht is een magerte, elke minuut zonder handelen is een verspilde minuut, elke seconde zonder prikkel is een bron van irritatie. Maar al hebben we de tijd meetbaar gemaakt, we ervaren de tijd niet als constante. Tijd is maar schijnbaar kwantitatief. De eigenlijke aard van de tijd is kwalitatief. Een drukke dag kan voorbijgaan in een vloek en een zucht, terwijl tien minuten wachten als een eeuwigheid kan toeschijnen. Wanneer we moeten wachten worden we gedwongen in een andere tijdservaring. Ons bewustzijn is geplaatst tussen de twee polen van herinnering en verbeelding. Het zijn deze twee polen die onze beleving van verandering gestalte geven. Herinnering en verbeelding maken de ervaring van verandering tot een ‘verloop door de tijd heen’. De beide polen fragmenteren echter wanneer we handelen: in de actie (wandelen, typen, fietsen, koken). Want zowel herinnering als verbeelding hebben contemplatie nodig, en in het handelen is er louter de gerichtheid op de relatie tussen lichaam en object. In het handelen hebben we ook een andere relatie tot de tijd: hij gaat vanzelf, hij wordt onmerkbaar door de handeling. We zitten dan niet vast in de projectie vanuit het ‘nu’ naar verleden (herinnering) en toekomst (verbeelding). Maar ook in het handelen is onze ervaring van de tijd aan het fragmenteren. We worden immers doorlopend uit het nu getrokken. De leefwereld is gekoloniseerd door beeldschermen: sommige urinoirs in de horeca hebben een lichtgevoelige doortrekknop, met daarbij een scherm dat doorlopend beeldreclames toont; langs de snelweg staan reusachtige flatscreens die ons vertellen waar we onze grasmaaier moeten kopen, en als de leefomgeving ons niet met dit soort beelden confronteert grijpen we in files en wachtrijen bij de bakker naar onze mobiele telefoons. En ook in de wachtkamer hangen intussen al schermen om ons af te leiden. De stapel tijdschriften ligt er echter ook nog, evenals de treurige bak duploblokken, maar net als de ijzeren balken met kuipstoeltjes horen ze eigenlijk niet meer in deze tijd. We zouden ze af willen schaffen en verbergen ons nog meer achter onze mobiele telefoons dan in de trein of in de lift. We kunnen niet meer omgaan met dit passieve ondergaan van de tijd. Wij wachten met telefoons in onze hand. Waar in 1950 nog ernstig gerookt werd in vliegtuigen, bioscopen en wachtkamers, zijn er nu wachtenden met schermen en schermen voor de wachtenden. Louter de niet aan deze smartware gewende bejaarden pogen de gêne te doorbreken. De rest vindt hen moeilijk in hun directheid. We staren naar onze telefoon, of naar de schermen aan de muur. De wachtkamer, kortom, is nog eenzamer dan ooit tevoren. Ziekte stoort het vanzelfsprekende verloop van de dagelijkse dingen. Ziek zijn dwingt ons een andere verhouding tot de tijd aan te nemen. We moeten immers de verhouding tot onze eindigheid aangaan. Maar onuitgenodigd als ziekte altijd is geweest, kunnen we&nbsp;er ook steeds minder goed mee omgaan. Waar vroeger God of het Lot beschikte verwachten we nu controle, verantwoorde bepaalbaarheid en oplossingsgerichtheid, liefst met efficiënte snelheid. Aangezien ook de zorg geen ‘dienst’ maar een ‘markt’ is geworden, kunnen wij niet omgaan met de onzekerheid die de wachtkamer met zich meebrengt. Wij hebben een ander verwachtingspatroon. Zeker in dat licht draagt de trieste incomplete doos met duploblokken weinig bij tot de klanttevredenheid. En ook de lege boodschappen op de schermen voegen weinig toe aan de ervaring van dit wachten. Wij zijn de wachtstand ontgroeid. Wij zijn de prikkelarmoede van de wachtkamer ontwend geraakt. Autoweg, bakker en gemeentekantoor, overal worden we geprikkeld. En op het gemeentekantoor kunnen we een nieuwe afspraak maken. En bij de bakker weten we wanneer het nummer wordt afgeroepen. Wanneer het te lang duurt, dan kunnen we later terugkomen. In een file horen we de radio, in ieder geval een stem. Maar waar we wachten op diagnose of behandelplan slaagt het scherm er nauwelijks in af te leiden en eist alleen de klok de aandacht op. Ziek zijn is nu eenmaal een passief proces: een wachten op het lichaam. Het woord patiënt is etymologisch verwant aan het Franse en Engelse woord ‘patience’: geduld. Oorspronkelijk stammen beide van het woord ‘pathos’, hetgeen ‘lijden’ of ‘ondergaan’ betekent. De patiënt is kortom iemand die ondergaat, lijdt, en niet iemand die handelt, of onderneemt. Hiermee is het cliëntmodel in tegenspraak met de werkelijke aard van de zorg. Een cliënt kan eisen stellen, hanteert bepaalde kwaliteitscriteria, en kan naar believen naar de concurrent overstappen. Een patiënt heeft niet te kiezen, maar dient te vertrouwen op de expertise van de arts en het verplegend personeel: hij of zij ondergaat de diagnose en de behandeling. Wachten is een intrinsiek onderdeel van de zorg. Al doet het lichaam, in samenwerking met de geneesheren, zijn best om de ziekte in kwestie te boven te komen, de geest kan niet heel veel meer dan lijdzaam toezien. Elke behandeling vraagt dus om geduld. Bij de dokter gaat het niet om een dienst. Het gaat om onszelf. Hier wordt het wachten ‘enorm’. In plaats van haar te beschouwen als probleem, zouden we de wachtkamer moeten omarmen. Want waar vind je verder nog ruimte tot contemplatie, verbeelding en herinnering? Laten we dit reservaat van staal, plastic en duploblokken dus niet geheel koloniseren met de 21e eeuw. Laurens Landeweerd (1976) is filosoof. Hij is als onderzoeker verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Daarnaast heeft hij een positie bij de interdisciplinaire bachelor van de kunstacademie in Maastricht. Zijn huidige onderzoek gaat over de relatie tussen het tijdsbegrip in de exacte wetenschappen en de onmiddellijke ervaring. Zijn boek ‘Time, Life &amp; Memory’ wordt volgend jaar door uitgeverij Springer gepubliceerd. https://moirai.nu/Wachten-op-Godot Tue, 21 May 2019 19:22:31 +0000 Moirai https://moirai.nu/Wachten-op-Godot Wachten op Godot <img width="1920" height="1523" width_o="1920" height_o="1523" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/59049b7be90f09c456ab8e09141f4c9dc3c67dca470f3639d192b6106dd3b06c/Marty-Rea-as-Vladimir-and-Aaron-Monaghan-as-Estragon-in-Druids-production-of-Waiting-for-Godot-by-Samuel-Beckett-directed-by-Garry-Hynes.-Photo-Matthew-Thompson.jpg" data-mid="47186290" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/59049b7be90f09c456ab8e09141f4c9dc3c67dca470f3639d192b6106dd3b06c/Marty-Rea-as-Vladimir-and-Aaron-Monaghan-as-Estragon-in-Druids-production-of-Waiting-for-Godot-by-Samuel-Beckett-directed-by-Garry-Hynes.-Photo-Matthew-Thompson.jpg" /> Marty Rea als Vladimir en Aaron Monaghan als Estragon in Druids productie Waiting for Godot van Samuel Beckett geregisseerd door Garry Hynes, foto: Matthew Thompson, publicatie met dank aan Druid, 2018 De zin van het leven Door Anita Twaalfhoven&nbsp; Wie wacht op de uitslag van een onderzoek ziet de tijd soms tergend traag vooruitkruipen. Hoe dood je de tijd in een wachtkamer? Welke gedachten schieten er door je hoofd? Wanneer verschijnt de arts, en wat krijg je te horen? Dit onbestemde wachten heeft Samuel Beckett in zijn wereldberoemde toneelstuk Wachten op Godot genoemd. ‘Een landweg. Een boom. Avond.’ Op deze plek wachten de toneelpersonages Vladimir en Estragon op een onbekende persoon met de naam Godot. De mannen zijn oude bekenden die elkaar op die plek weer zijn tegengekomen. De een krijgt zijn gezwollen voet niet uit zijn laars en de ander probeert hem te helpen. Onderhand filosoferen ze een beetje over het leven: ‘Zo is de mens nou, hij wordt kwaad op zijn schoen terwijl zijn voet de schuldige is.’ Zoals mensen in een wachtkamer een gesprek voeren over wat eraan scheelt en hoe je daarmee omgaat.&nbsp; Een verhaal vol absurde gesprekken tussen twee mannen met bolhoeden over wachten op een vreemde, op een onduidelijke plek in een onbekende tijd. Geen ander toneelstuk uit de twintigste eeuw deed zoveel stof opwaaien als Wachten op Godot. Wie zijn die twee? Wat doen ze, behalve wachten? Speelt het tijdens een wandeltocht in Ierland, of misschien wel in Rusland tijdens de revolutie? En waaróm wachten ze op Godot? De schrijver laat het over aan de verbeelding van zijn lezers. De Ierse schrijver Samuel Beckett schreef het in 1952 in Parijs, waar het existentialisme populair was bij kunstenaars en intellectuelen. De twee personages wachten eigenlijk op een antwoord op hun grote levensvraag: Wat doen we hier op aarde? De vertwijfeling over de zin van het bestaan paste in die naoorlogse jaren en klonk ook overtuigend door in het theater. Becketts verhaal biedt de ruimte om het op allerlei situaties toe te passen. Wachten op Godot is dan ook wereldwijd in zeer verschillende versies opgevoerd, variërend van gevangenen in Califorina’s San Quentin State Prison in 1957 (wachten op de cipier die je vrijlaat), tot de oorlog in Sarajevo in 1993 (wachten op vrede) of overlevenden van Hurricane Katrina in een openluchtvoorstelling in New Orleans in 2007 (wachten op hulp). Wachten op Godot is het meestgespeelde stuk aller tijden, en in Nederland lange tijd het meestgeliefde, zo bleek uit een verkiezing van het theatervakblad TM. Hoewel de eerste opvoering in Arnhem in 1955 door de burgemeester werd verboden, vanwege vermeende homoseksuele tendensen: Een anekdote die illustreert dat iedere lezer er weer een andere betekenis aan geeft. Een commissie moest destijds beoordelen of het stuk inderdaad indruiste tegen de goede zeden, maar zij zag Becketts tekst juist als een daad van zingeving, als wachten op verlossing. Absurde gesprekken Met een beetje fantasie past Wachten op Godot evengoed in de wachtkamer van een ziekenhuis, de tijd dodend totdat iemand verschijnt met de uitslag van een röntgenfoto of bloedonderzoek. Met een gang in plaats van een landweg en een koffieautomaat in de rol van de boom. Als je niet weet wat je daar te wachten staat, gaat je verbeelding met je op de loop. Je levensloop trekt aan je voorbij; hoeveel tijd is er nog over? Voor het boek dat je nog wilde schrijven. Om de vriend of vriendin terug te zien die je uit het oog verloor. Kinderen en kleinkinderen te zien opgroeien. Tijdens het Wachten op de arts kan alles wat vertrouwd is op losse schroeven komen te staan. Ook Vladimir en Estragon bespreken hun gedachten, die tijdens het onbestemde wachten de revue passeren. Hun gesprekken zijn absurd, grappig, vervreemdend en gaan over herkenbare onderwerpen als vriendschap, verlangen, geloof, geweld en berouw. Aan het begin van het eerste bedrijf speelt de volgende dialoog: Estragon: ‘Wat is er?’ Vladimir: ‘Als we eens berouw toonden.’ Estragon: ‘Waarover?’ Vladimir; 'Nou… Het is niet nodig in bijzonderheden te treden.'Estragon: ‘Dat we geboren zijn? ‘ Tegen het einde van het tweede bedrijf voeren ze de volgende dialoog: Estragon: ‘Ik vraag me af of we niet beter alleen hadden kunnen blijven. Ieder apart. We zijn niet voor dezelfde weg gemaakt.’ Vladimir: ‘Dat is niet zeker.’ Estragon: ‘Nee niets is zeker.’ Vladimir: ‘We kunnen altijd nog uit elkaar gaan, als je denkt dat het beter is.’ Estragon; ‘Nu is het niet meer de moeite waard.’ Vladimir: ‘Dat is waar, nu is het niet meer de moeite waard.’ <img width="958" height="1350" width_o="958" height_o="1350" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/71d45675f3912a6442604e5725973033750afbca3608f53877085ec11cce9d4b/Marty-Rea-as-Vladimir-in-Druids-production-of-Waiting-for-Godot-by-Samuel-Beckett-directed-by-Garry-Hynes.-Photo-Matthew-Thompson.jpg" data-mid="47186958" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/958/i/71d45675f3912a6442604e5725973033750afbca3608f53877085ec11cce9d4b/Marty-Rea-as-Vladimir-in-Druids-production-of-Waiting-for-Godot-by-Samuel-Beckett-directed-by-Garry-Hynes.-Photo-Matthew-Thompson.jpg" />Marty Rea als Vladimir in Druids productie Waiting for Godot van Samuel Beckett geregisseerd door Garry Hynes, foto: Matthew Thompson, publicatie met dank aan Druid, 2018 Zin van het leven Met groeiende bladeren geeft de boom in Becketts stuk het verstrijken van de tijd aan. De eerste dag komen twee andere mannen op bezoek, de dominante Pozzo en zijn volgzame bediende Lucky. De derde bezoeker is een jongen die dagelijks aankondigt dat Godot vandaag niet zal komen, maar morgen zeker wel. De tweede dag herinneren Vladimir en Estragon zich de eerste niet zo goed. Er zijn wel kleine verschillen: de boom schiet blad en Pozzo is blind geworden. De schrijver laat in het midden hoe lang Vladimir en Estragon al wachten op Godot. Het kan om twee dagen gaan, maar ook hun hele leven - meer dan 50 jaar. Ze raken steeds verder in de war en vertwijfeld. &nbsp; Vladimir: ‘Heb ik geslapen terwijl de anderen leden? Slaap ik op dit ogenblik? Als ik morgen denk dat ik wakker ben, wat zal ik dan van deze dag zeggen? Dat ik met mijn vriend Estragon, op deze plaats, tot het vallen van de nacht op Godot heb gewacht? Dat Pozzo met zijn knecht voorbijgekomen is en dat hij met ons gesproken heeft. Misschien wel. Maar wat zal er dan van dit alles waar zijn?' Het verhaal onthult niet wie Godot is; hij blijft de grote onbekende. Hij staat symbool voor de zin van het leven. En ook al brengt Godot deze zingeving niet dichterbij, het wachten op zich geeft het leven ook al een doel. Wachten op Godot ís de zin in het leven, zoals Wachten op de arts van levensbelang kan zijn. Vladimir en Estragon geven het niet op. Zelfs als ze aan het slot van het stuk vertellen dat ze vertrekken, blijven ze gewoon onder die boom langs een landweg staan. Beckett wilde misschien duidelijk maken dat het leven op zichzelf&nbsp;zinloos is, en dat je er zelf zin aan moet geven, hoe zinloos of absurd ook. ‘Op een dag ga je dood, op een dag ben je geboren’, zegt Vladimir. ‘Is dat niet voldoende?’ De toneelteksten zijn afkomstig uit een bewerking van Jacoba van Velden. Anita Twaalfhoven (1958) is freelancejournalist en tekstschrijver. Zij schreef en schrijft voor dagblad Trouw, Theaterkrant.nl, het Cultuurplein Magazine en diverse andere vakbladen en opdrachtgevers. Verder geeft zij onder meer les op het gebied van schrijven op de Theaterschool in Amsterdam.